Wetenschap

Ethiek van en voor het klinisch laboratorium

Lees online

De ISO15189-richtlijn verplicht klinische laboratoria stil te staan bij de ethiek die relevant is voor het laboratoriumwerk. Alle laboratoriummedewerkers worden verondersteld hiermee bekend te zijn. Ethiek is echter niet alleen belangrijk omdat het een verplichting is in verband met officiële normgeving en accreditatie, maar ook omdat het iedereen aangaat in het leven van alledag, en facetten daarvan in specifieke vorm in de werkomgeving. Onderscheid moet gemaakt worden tussen waarden en normen, te vertalen als de uitgangspunten respectievelijk de uitwerking van bepaalde ethische opvattingen. In de praktijk hebben laboratoriummedewerkers van doen met waarden en normen die gelden voor de maatschappij, de geneeskunde, de instelling en afdeling waar ze werken en hun persoonlijke professie. In deze bijdrage wordt stapsgewijs stilgestaan bij wat er op elk van deze terreinen aan relevante waarden en normen is, eindigend bij de richtlijnen die in Nederland en specifiek voor de klinische laboratoriumgeneeskunde beschikbaar zijn. Vastgesteld wordt dat het goed is dat er waarden en normen zijn, uitgewerkt in richtlijnen, omdat ze kwaliteitsverhogend zijn en variatie, willekeur en terugkerend afwegen in de dagelijkse praktijk voorkomen.

Literatuur

  1. NEN-EN-ISO 15189+C11 (nl), Medische laboratoria - Bijzondere eisen voor kwaliteit en competentie (ISO 15189:2012 (Cor. 2014-09), IDT).
  2. https://nl.wikipedia.org/wiki/Eed_van_Hippocrates
  3. Ethiek en recht in de gezondheidszorg. Legemaate J en Widdershoven G, red. Boom; Amsterdam: 2016
  4. Medische ethiek. Ten Have HAMJ, ter Meulen RHJ, Leeuwen E. Bohn Stafleu van Loghum; Houten: 2006.
  5. Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek, ISBN 0925-2819, verschijning 4 maal per jaar, diverse nummers.
  6. Wet bescherming persoonsgegevens.
  7. Wijziiging Burgerlijk Wetboek, enz. (Geneeskundige behandelingsovereenkomst).
  8. Gedragscode Gezondheidsonderzoek. Federatie van Medisch Wetenschappelijke Verenigingen (FMWV), goedgekeurd door het College Bescherming Persoonsgegevens, 2004. Stichting FMWV; Rotterdam: 2005.
  9. Verantwoord omgaan met lichaamsmateriaal ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek, kortweg ‘Code Goed gebruik’. FEDERA/FMWV (Federatie van biomedisch-wetenschappelijke verenigingen): 2011.
  10. Gedragscode voor NVKC Registerleden. 2001.
  11. Professionele standaard klinische chemie en laboratoriumgeneeskunde. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). 2013.
  12. Opsomming alle Veldnormen van toepassing voor de klinische chemie en overige door NVKC geautoriseerde Richtlijnen en Kwaliteitsdocumenten. Te raadplegen op: https://www.nvkc.nl/kwaliteit/richtlijnen/normen-en-richtlijnen
  13. Richtlijn Consultverlening door specialisten laboratoriumgeneeskunde (klinische chemie). Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). 2012.
  14. Richtlijn Direct Access Testing. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). 2006.
  15. Multidisciplinaire Richtlijn Preventief Medisch Onderzoek. Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst. 2013.
  16. Richtlijn Validatie en Verificatie van onderzoeksprocedures. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). 2016.
  17. Richtlijn Vigilantie en Corrigerende Maatregelen. Diagned. 2010.
  18. Richtlijn Vrijgave van Laboratoriumuitslagen. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). 2016.
Wetenschap

Ethiek van en voor het klinisch laboratorium

De ISO15189-richtlijn verplicht klinische laboratoria stil te staan bij de ethiek die relevant is voor het laboratoriumwerk. Alle laboratoriummedewerkers worden verondersteld hiermee bekend te zijn. Ethiek is echter niet alleen belangrijk omdat het een verplichting is in verband met officiële normgeving en accreditatie, maar ook omdat het iedereen aangaat in het leven van alledag, en facetten daarvan in specifieke vorm in de werkomgeving. Onderscheid moet gemaakt worden tussen waarden en normen, te vertalen als de uitgangspunten respectievelijk de uitwerking van bepaalde ethische opvattingen. In de praktijk hebben laboratoriummedewerkers van doen met waarden en normen die gelden voor de maatschappij, de geneeskunde, de instelling en afdeling waar ze werken en hun persoonlijke professie. In deze bijdrage wordt stapsgewijs stilgestaan bij wat er op elk van deze terreinen aan relevante waarden en normen is, eindigend bij de richtlijnen die in Nederland en specifiek voor de klinische laboratoriumgeneeskunde beschikbaar zijn. Vastgesteld wordt dat het goed is dat er waarden en normen zijn, uitgewerkt in richtlijnen, omdat ze kwaliteitsverhogend zijn en variatie, willekeur en terugkerend afwegen in de dagelijkse praktijk voorkomen.

Literatuur

  1. NEN-EN-ISO 15189+C11 (nl), Medische laboratoria - Bijzondere eisen voor kwaliteit en competentie (ISO 15189:2012 (Cor. 2014-09), IDT).
  2. https://nl.wikipedia.org/wiki/Eed_van_Hippocrates
  3. Ethiek en recht in de gezondheidszorg. Legemaate J en Widdershoven G, red. Boom; Amsterdam: 2016
  4. Medische ethiek. Ten Have HAMJ, ter Meulen RHJ, Leeuwen E. Bohn Stafleu van Loghum; Houten: 2006.
  5. Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek, ISBN 0925-2819, verschijning 4 maal per jaar, diverse nummers.
  6. Wet bescherming persoonsgegevens.
  7. Wijziiging Burgerlijk Wetboek, enz. (Geneeskundige behandelingsovereenkomst).
  8. Gedragscode Gezondheidsonderzoek. Federatie van Medisch Wetenschappelijke Verenigingen (FMWV), goedgekeurd door het College Bescherming Persoonsgegevens, 2004. Stichting FMWV; Rotterdam: 2005.
  9. Verantwoord omgaan met lichaamsmateriaal ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek, kortweg ‘Code Goed gebruik’. FEDERA/FMWV (Federatie van biomedisch-wetenschappelijke verenigingen): 2011.
  10. Gedragscode voor NVKC Registerleden. 2001.
  11. Professionele standaard klinische chemie en laboratoriumgeneeskunde. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). 2013.
  12. Opsomming alle Veldnormen van toepassing voor de klinische chemie en overige door NVKC geautoriseerde Richtlijnen en Kwaliteitsdocumenten. Te raadplegen op: https://www.nvkc.nl/kwaliteit/richtlijnen/normen-en-richtlijnen
  13. Richtlijn Consultverlening door specialisten laboratoriumgeneeskunde (klinische chemie). Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). 2012.
  14. Richtlijn Direct Access Testing. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). 2006.
  15. Multidisciplinaire Richtlijn Preventief Medisch Onderzoek. Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst. 2013.
  16. Richtlijn Validatie en Verificatie van onderzoeksprocedures. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). 2016.
  17. Richtlijn Vigilantie en Corrigerende Maatregelen. Diagned. 2010.
  18. Richtlijn Vrijgave van Laboratoriumuitslagen. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). 2016.
Over dit artikel
Auteurs
Pim Janssens, Nicolien Janssens, Anja Scholten
Over de auteurs

Dr. Pim M.W. Janssens, klinisch chemicus bij het Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium, Rijnstate, Arnhem;
Nicolien S. Janssens, student filosofie, Universiteit van Amsterdam, Amsterdam;
Anja Scholten, kwaliteitsfunctionaris bij het Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium, Rijnstate, Arnhem;

Correspondentieadres: pjanssens@rijnstate.nl
Rijnstate, Postbus 9555, 6800 TA Arnhem

E-pubdatum
26 februari 2018
ISSN online
2589-6296


Over dit artikel
Auteurs
Pim Janssens, Nicolien Janssens, Anja Scholten
Over de auteurs

Dr. Pim M.W. Janssens, klinisch chemicus bij het Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium, Rijnstate, Arnhem;
Nicolien S. Janssens, student filosofie, Universiteit van Amsterdam, Amsterdam;
Anja Scholten, kwaliteitsfunctionaris bij het Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium, Rijnstate, Arnhem;

Correspondentieadres: pjanssens@rijnstate.nl
Rijnstate, Postbus 9555, 6800 TA Arnhem

E-pubdatum
26 februari 2018
ISSN online
2589-6296